O ελληνικός πολιτισμός στις διεθνείς σχέσεις

O ελληνικός πολιτισμός, ένας από τους πιο σπουδαίους – αν όχι ο πιο σπουδαίος – στον κόσμο, αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί διαχρονικό σημείο έμπνευσης και αναφοράς για όλους τους λαούς. Ο πολιτισμός μας είναι ο «καθρέφτης» της Χώρας μας, καθώς εκπροσωπεί την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμά μας, την κοινωνική αντίληψη, τις αξίες και τη νοοτροπία του λαού μας.

Εκτός, όμως, από το να δίνει ένα σαφές αποτύπωμα της Ελλάδας, όπως και της κάθε Χώρας, ο πολιτισμός βοηθά τους πολίτες διαφορετικών τόπων να γνωρίσουν και να κατανοήσουν διαφορετικούς τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς από τον δικό τους και να μάθουν να συνυπάρχουν αρμονικά με άλλους λαούς. Η ειρηνική συνύπαρξη διαφορετικών λαών και κοσμοθεωριών είναι μόνο το πρώτο βήμα που επιτυγχάνεται μέσω του πολιτισμού. Το επόμενο – και πιο χρήσιμο πολιτικά – είναι η ανάπτυξη ενός είδους πολιτιστικής εξωτερικής πολιτικής.

Η πολιτιστική διπλωματία, όπως λέγεται, είναι η άσκηση εξωτερικής πολιτικής μιας Χώρας μέσω διάφορων πολιτιστικών δραστηριοτήτων και αποσκοπεί στη βελτίωση και τη σύσφιξη των διακρατικών σχέσεων. Η πολιτιστική διπλωματία, που ασκείται από κρατικούς και ιδιωτικούς φορείς, είναι η αφετηρία μιας πολιτιστικής ανταλλαγής που μπορεί να λάβει χώρα σε τομείς όπως οι τέχνες, ο αθλητισμός, η λογοτεχνία, η μουσική, η επιστήμη και η οικονομία. Αν και δεν μας είναι τόσο οικείος ως όρος, ο ιδιαίτερος τύπος αυτός διπλωματίας μετρά ήδη πολλά χρόνια και αποτελεί ένα βασικό «εργαλείο» των σύγχρονων διεθνών σχέσεων, αφού θέτει θεμέλια εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών και ανάπτυξης οικονομικών, πολιτικών, εμπορικών και κοινωνικών σχέσεων μεταξύ τους. Την ίδια στιγμή, αποτρέπει πιθανές πολιτικές κρίσεις και συγκρούσεις.

Σταθμός στην άσκηση πολιτιστικής διπλωματίας υπήρξε αναμφισβήτητα η ίδρυση της «UNESCO» το 1946, του πρώτου διεθνούς φορέα που ουσιαστικά συντόνισε τις δράσεις περισσοτέρων των δύο κρατών και έβαλε τα θεμέλια μιας οργανωμένης διαχείρισης των πολιτισμών και των διαφορών τους. Η πολιτιστική διπλωματία θεωρείται «ήπια» – κατά τον πολιτικό επιστήμονα Joseph S. Nye- δύναμη στη διεξαγωγή των διεθνών σχέσεων, εφόσον η ικανότητα πειθούς προκύπτει μέσα από την κουλτούρα, τις αξίες και τις ιδέες και όχι μέσω της στρατιωτικής δύναμης. Αυτή η «ήπια», όμως, δύναμη, μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική.

Στην Ελλάδα ο πολιτισμός κατείχε πάντα σημαντική θέση. Η πολιτιστική ανάπτυξη και η καλλιτεχνική δημιουργία προστατεύονται ρητά από το Σύνταγμά μας (άρθρα 15,16 και 24) και πολλοί είναι οι φορείς, κρατικοί και μη, που ασχολούνται με την πολιτιστική παραγωγή και την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Σε αυτούς, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονται το Υπουργείο Εξωτερικών, που καθορίζει τους στόχους της εν γένει ελληνικής διπλωματίας, το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού και φορείς που εποπτεύονται από αυτό, όπως το Εθνικό Θέατρο, η Εθνική Πινακοθήκη, τα Μουσεία κ.α., το Υπουργείο Παιδείας, ο απόδημος ελληνισμός ως μόνιμος πρεσβευτής του ελληνικού πολιτισμού στις Χώρες όπου κατοικεί, το Συμβούλιο του Απόδημου Ελληνισμού, το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, διάφοροι Μη Κυβερνητικοί Οργανισμοί κ.α..

Η αξιοποίηση της πολιτιστικής διπλωματίας από την Ελλάδα μοιάζει σήμερα, που η εικόνα της Χώρας μας στο εξωτερικό πλήττεται ολοένα και περισσότερο λόγω της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που διερχόμαστε, πιο επιβεβλημένη παρά ποτέ. Η απάντηση στα συνεχή δυσφημιστικά δημοσιεύματα και χλευαστικά σχόλια για την αξιοπιστία της Ελλάδας και στην απαξιωτική αντιμετώπισή της από τις άλλες ευρωπαϊκές Χώρες θα πρέπει να δοθεί μέσω της προβολής του πολιτιστικού μας πλούτου.

Η Χώρα μας, διαθέτοντας μεγάλη ιστορία και παράδοση, διατηρεί ένα στρατηγικό πλεονέκτημα στο να προβάλει τις θέσεις και τις εθνικές της επιδιώξεις και να σταθεροποιήσει το ρόλο της σε διεθνές επίπεδο. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, δεν έχει καταφέρει να το αξιοποιήσει.

Πολλοί παράγοντες έχουν συντελέσει σε αυτή την αποτυχία. Πρώτα από όλα δεν υπάρχει στρατηγικός σχεδιασμός για την άσκηση πολιτιστικής πολιτικής, ούτε δίνεται συνέχεια στην όποια προσπάθεια αποσπασματικά γίνεται. Έπειτα, λείπει ο συντονισμός μεταξύ των πολυάριθμων φορέων που εμπλέκονται σε αυτό το εγχείρημα, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται αλληλοεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες. Επιπλέον, στην Ελλάδα της κρίσης δεν υπάρχουν τα απαραίτητα κονδύλια για σπουδαίες πολιτιστικές δραστηριότητες, ώστε μέσω αυτών η Χώρα μας να προωθήσει τις θέσεις της. Τέλος, δεν διαθέτουμε ούτε αρκετό αριθμητικά ούτε κατάλληλα εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό για να «διαφημίσει» διεθνώς τον ελληνικό πολιτισμό.

Η Ελλάδα οφείλει να αναστρέψει αυτή την κατάσταση και να προβεί σε μια συγκροτημένη προβολή του ελληνικού πολιτιστικού προϊόντος στο εξωτερικό. Σε αυτή την κατεύθυνση μπορεί να συμβάλει η δημιουργία Κέντρων Ελληνικού Πολιτισμού στο εξωτερικό με πλήρη οργανωτική αυτοτέλεια, σύμφωνα με τα πρότυπα Κέντρων Πολιτισμού άλλων Χωρών. Μπορεί, επίσης, να βοηθήσει η δημιουργία έδρας Ελληνικού Πολιτισμού σε όλα τα Πανεπιστήμια του εξωτερικού, αλλά και η διοργάνωση πολιτιστικών εκθέσεων και θεαμάτων, φεστιβάλ ελληνικού πολιτισμού, συνεδρίων και σεμιναρίων εκμάθησης της ελληνικής ιστορίας και γλώσσας σε όλες τις Χώρες του εξωτερικού. Η καθιέρωση «Ημέρας Ελληνικού Πολιτισμού» σε Πανεπιστήμια, Εκπαιδευτικά κ αι Μορφωτικά Ιδρύματα του Εξωτερικού θα βοηθούσε επίσης στην διάδοση της ιστορίας μας. Η επένδυση στην εκπαίδευση στελεχών των πρεσβειών μας και η διάθεση κονδυλίων στην προαγωγή των πολιτισμικών μας αγαθών είναι επίσης απαραίτητα. Εκείνο που ακόμα χρειάζεται είναι η «ενορχήστρωση» και συνέργεια όλων των φορέων, δημόσιων και ιδιωτικών που εμπλέκονται στην ήδη εξωτερική πολιτιστική μας πολιτική, ώστε όλοι μαζί να αναδείξουμε τον Πολιτισμό, την Παιδεία και τις αξίες μας.

Όλα αυτά και πολλά ακόμα θα βοηθήσουν τους Έλληνες να ανακτήσουν το χαμένο κύρος τους. Η ελληνική παιδεία, η πολιτιστική κληρονομιά μας, η σύγχρονη καλλιτεχνική και πνευματική δημιουργία θα προωθήσουν τις εθνικές μας επιδιώξεις στη διεθνή κοινότητα και θα μας βοηθήσουν να αποκομίσουμε σπουδαία πολιτικά και οικονομικά οφέλη. Η οικονομική διάσταση του θέματος κάθε άλλο παρά αμελητέα είναι, καθώς ο πολιτισμός συνιστά έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της οικονομίας, εφόσον αξιοποιηθεί σωστά. Η τόνωση της ελληνικής οικονομίας, με την εξαγωγή πολιτιστικών προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και με την προσέλκυση ξένων επενδυτών που θέλουν να επενδύσουν στην ελληνική τέχνη, είναι στο χέρι μας. Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να ανατρέψει το αρνητικό κλίμα για αυτή ευρωπαϊκό κλίμα, κάνοντας την υπέρβαση: προτείνοντας μια μοναδική, ολοκληρωμένη πολιτιστική πρόταση.

 

Print Friendly, PDF & Email